काठमाडौं, नेपाल — सेप्टेम्बर ८ मा काठमाडौंमा भएको जेनजी आन्दोलनका क्रममा कर्फ्यु लागू भएको केही मिनेटमै निहत्था प्रदर्शनकारीमाथि घातक हतियार प्रयोग गर्न आदेश दिइएको आन्तरिक प्रहरी कागजातबाट खुलासा भएको छ। बीबीसी वर्ल्ड सर्भिसको अनुसन्धान टोलीले प्राप्त गरेको दस्तावेज अनुसार तत्कालीन प्रहरी महानिरीक्षक चन्द्रकुवेर खापुङको कल साइन ‘पिटर १’ बाट ‘आवश्यक बल प्रयोग गर्न’ निर्देशन दिइएको उल्लेख छ।
प्रहरी स्रोतका अनुसार उक्त आदेश कर्फ्यु घोषणा भएको करिब १० मिनेटपछि जारी गरिएको थियो। तर नेपाल प्रहरीले भने सरकारी सुरक्षा समितिको स्वीकृति र कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेपछि मात्र बल प्रयोग गरिएको दाबी गरेको छ।
विद्यालय पोसाकमै १७ वर्षीय किशोरको मृत्यु
अनुसन्धानमा प्राप्त भिडियो प्रमाणअनुसार मृतकमध्ये सबैभन्दा कान्छा १७ वर्षीय श्रीयम चौलागाईं निहत्था अवस्थामा थिए। हरियो विद्यालय पोसाक र झोला बोकेर भीडबाट टाढा जाँदै गरेका बेला उनको टाउकोमा गोली लागेको देखिन्छ।
परिवारका अनुसार श्रीयम प्रदर्शनमा नजान आग्रह गर्दा पनि आफूहरू विद्यार्थी भएकाले निशाना नबनाइने विश्वास व्यक्त गरेका थिए। तर गोली लागेपछि घटनास्थलमै उनको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ।
घटनाक्रम: प्रदर्शनदेखि गोली प्रहारसम्म
सेप्टेम्बर ८ को बिहानदेखि माइतीघर मण्डला क्षेत्रमा हजारौं युवा प्रदर्शनकारी भेला भएका थिए। प्रहरी अनुमानभन्दा धेरै, करिब ३० हजार मानिस प्रदर्शनमा सहभागी भएको जनाइएको छ।
मुख्य घटनाक्रम:
११:४७ बजे: प्रदर्शनकारीले संसद परिसरको घेराबन्दी तोड्ने प्रयास
१२:१५ बजे: प्रहरीले अश्रुग्यास र लाठीचार्ज
१२:३० बजे: प्रमुख जिल्ला अधिकारीद्वारा कर्फ्यु घोषणा
१२:४० बजे: ‘पिटर १’ बाट ‘आवश्यक बल प्रयोग’ आदेश
१३:१५ बजे: पहिलो मृत्यु पुष्टि
१४:२१ बजे: संसद परिसरबाट कम्तीमा ७ राउन्ड गोली प्रहार
भिडियो प्रमाणमा लाइभ एम्युनिसन प्रयोग भएको स्पष्ट देखिएको बीबीसीको रिपोर्टमा उल्लेख छ।
आन्दोलनको पृष्ठभूमि: भ्रष्टाचार र बेरोजगारीविरुद्ध युवा आक्रोश
राजनीतिक भ्रष्टाचार, बेरोजगारी र विशेषाधिकारको विरोधमा युवाहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत आन्दोलनको आह्वान गरेका थिए। ‘नेपो बेबी’ जस्ता शब्द प्रयोग गर्दै सुरु भएको बहसले व्यापक जनसमर्थन पाएको थियो।
सरकारले त्यसअघि केही सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्ममा प्रतिबन्ध लगाएपछि आन्दोलनकारीहरू वैकल्पिक प्लेटफर्ममार्फत संगठित भएका थिए।
हिंसा फैलिँदा ७७ को मृत्यु, सरकार पतन
गोलीकाण्डपछि देशभर हिंसा फैलिँदा दुई दिनमा कुल ७७ जनाको मृत्यु भएको उल्लेख गरिएको छ। सरकारी भवन र प्रहरी चौकीमा आगजनी भएको थियो भने स्थिति नियन्त्रणका लागि नेपाल सेना परिचालन गरिएको थियो।
घटनाको भोलिपल्ट तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले राजीनामा दिएका थिए।
जिम्मेवारीबारे अझै स्पष्टता छैन
तत्कालीन गृहमन्त्री रमेश लेखक, पूर्व प्रधानमन्त्री ओली, आईजीपी खापुङ र अन्य सुरक्षा अधिकारीहरूले प्रत्यक्ष जिम्मेवारी अस्वीकार गरेका छन्।
घटनाबारे छानबिन प्रक्रिया जारी रहेको भए पनि प्रतिवेदन सार्वजनिक भएको छैन र कसैलाई औपचारिक रूपमा दोषी ठहर गरिएको छैन।
न्यायको प्रतीक्षामा पीडित परिवार
गोलीकाण्डमा ज्यान गुमाएका श्रीयमसहितका पीडित परिवारहरू न्यायको प्रतीक्षामा छन्। आगामी निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा यस घटनाको न्यायिक निष्कर्ष अझै सार्वजनिक नभएकोले पीडित परिवार र नागरिक समाजले सत्य र जिम्मेवारी निर्धारणको माग गरिरहेका छन्।
यो घटनाले राज्यको बल प्रयोग, सुरक्षा निकायको जिम्मेवारी र नागरिक अधिकारबीचको सन्तुलनबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। छानबिन प्रतिवेदन सार्वजनिक नभएसम्म पीडित परिवारले न्याय पाउने आशा अधुरै रहने देखिएको छ।
